Mất cân bằng hệ vi sinh âm đạo và ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản

Khi “lá chắn sinh học” bị phá vỡ – nguy cơ viêm nhiễm không chỉ dừng ở triệu chứng

Viêm âm đạo là một trong những bệnh lý phụ khoa phổ biến ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản cũng như giai đoạn tiền mãn kinh – mãn kinh. Trong thực hành lâm sàng, không ít trường hợp ghi nhận tình trạng tái phát nhiều lần dù đã được điều trị đúng phác đồ. Điều này cho thấy nguyên nhân của viêm nhiễm phụ khoa không chỉ đơn thuần đến từ yếu tố vệ sinh hoặc tác nhân nhiễm khuẩn bên ngoài.

Ngày càng nhiều bằng chứng khoa học cho thấy mất cân bằng hệ vi sinh âm đạo (vaginal dysbiosis) đóng vai trò trung tâm trong cơ chế bệnh sinh của viêm âm đạo do vi khuẩn (Bacterial Vaginosis – BV). Đây không chỉ là một nhiễm trùng cấp tính mà là sự rối loạn của một hệ sinh thái sinh học phức tạp có thể ảnh hưởng lâu dài đến môi trường sinh sản và khả năng mang thai.

Để hiểu rõ hơn về ảnh hưởng của microbiome đối với chức năng sinh sản và nguy cơ bệnh lý phụ khoa, bạn đọc có thể tham khảo bài viết tổng quan: “Microbiome: Hướng tiếp cận hiện đại trong sinh sản và sinh lý nam nữ”

BV là gì? Khi hệ sinh thái vi sinh chuyển từ “ưu thế bảo vệ” sang “trạng thái nguy cơ”

Ở phụ nữ khỏe mạnh, hệ vi sinh âm đạo thường được chi phối bởi các vi khuẩn có lợi thuộc chi Lactobacillus, có thể chiếm tới hơn 90% tổng số vi sinh vật. Những vi khuẩn này giúp duy trì pH âm đạo ở mức sinh lý khoảng 3.5–4.5 thông qua sản xuất acid lactic, từ đó tạo môi trường bất lợi cho vi khuẩn gây bệnh.

Hệ vi sinh âm đạo được phân loại thành các Community State Types (CST). Các CST do Lactobacillus crispatus, Lactobacillus gasseri, Lactobacillus jensenii chi phối thường liên quan đến trạng thái phụ khoa ổn định. Ngược lại, CST IV – đặc trưng bởi sự thiếu hụt Lactobacillus và tăng vi khuẩn kỵ khí như Gardnerella vaginalis hoặc Prevotella – được xem là nền tảng sinh học của BV.

Trong BV, pH âm đạo tăng cao, biofilm vi khuẩn có thể hình thành trên bề mặt niêm mạc và phản ứng viêm mức độ thấp kéo dài. Những thay đổi này góp phần làm tăng nguy cơ tái phát và ảnh hưởng đến môi trường sinh sản.

 Để hiểu sâu hơn về vai trò bảo vệ của Lactobacillus trong việc duy trì môi trường âm đạo ổn định, bạn có thể đọc thêm bài: “Hệ vi sinh âm đạo và vai trò của Lactobacillus trong sức khỏe phụ khoa “

Cơ chế nội tiết – vi sinh: vì sao estrogen quyết định sự ổn định microbiome

Hệ vi sinh âm đạo không tồn tại độc lập mà chịu ảnh hưởng chặt chẽ của nội tiết tố nữ. Estrogen giúp duy trì biểu mô âm đạo dày và giàu glycogen. Glycogen là nguồn dinh dưỡng quan trọng cho Lactobacillus phát triển.

Khi estrogen suy giảm – như trong giai đoạn tiền mãn kinh hoặc mãn kinh – lượng glycogen trong niêm mạc giảm theo. Điều này dẫn đến suy giảm Lactobacillus, tăng pH âm đạo và tạo điều kiện cho vi khuẩn kỵ khí phát triển. Vòng xoắn bệnh lý này có thể làm trầm trọng tình trạng khô âm đạo, viêm nhiễm và rối loạn chức năng sinh dục.

BV có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản như thế nào

Thay đổi môi trường thuận lợi cho thụ tinh

Môi trường âm đạo và cổ tử cung đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tinh trùng và hỗ trợ quá trình thụ tinh. Khi pH tăng và phản ứng viêm xuất hiện trong BV, khả năng sống và di động của tinh trùng có thể bị ảnh hưởng.

Một số nghiên cứu về microbiome sinh dục cho thấy sự mất ưu thế Lactobacillus có thể liên quan đến môi trường vi mô kém thuận lợi cho quá trình thụ thai và làm tổ của phôi.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng BV không đồng nghĩa với vô sinh. Việc phát hiện sớm và quản lý phù hợp có thể giúp cải thiện môi trường sinh sản.

Liên quan đến kết quả thai kỳ và hỗ trợ sinh sản

BV đã được ghi nhận có liên quan đến tăng nguy cơ sinh non, vỡ ối sớm và một số biến chứng thai kỳ. Ngoài ra, trong lĩnh vực hỗ trợ sinh sản như IVF hoặc IUI, microbiome sinh dục đang trở thành một yếu tố được quan tâm.

Một số tổng quan cho thấy phụ nữ hiếm muộn thường có tỷ lệ Lactobacillus thấp hơn và microbiome chuyển sang trạng thái CST IV. Điều này có thể liên quan đến tăng nguy cơ viêm nhiễm, môi trường pH bất lợi và kết quả điều trị hiếm muộn kém thuận lợi hơn.

Vì sao BV dễ tái phát – góc nhìn hệ sinh thái vi sinh

Kháng sinh là phương pháp điều trị tiêu chuẩn giúp cải thiện triệu chứng BV. Tuy nhiên, tỷ lệ tái phát có thể lên tới 30–50% trong vòng một năm sau điều trị.

Nguyên nhân có thể bao gồm:

• Hệ vi sinh chưa phục hồi hoàn toàn
• Biofilm giúp vi khuẩn tồn tại
• Thay đổi nội tiết
• Stress và lối sống
• Lạm dụng dung dịch vệ sinh hoặc kháng sinh

Những yếu tố này khiến BV trở thành một rối loạn sinh thái vi sinh mạn tính hơn là một nhiễm trùng cấp tính đơn thuần.

Vai trò của probiotics trong phục hồi hệ vi sinh và hỗ trợ sinh sản

Xu hướng hiện nay trong phụ khoa là chuyển từ điều trị triệu chứng sang phục hồi môi trường sinh học âm đạo.

Probiotics chứa Lactobacillus được nghiên cứu với các cơ chế:

• Cạnh tranh bám dính trên biểu mô âm đạo
• Sản xuất acid lactic duy trì pH sinh lý
• Tạo hydrogen peroxide và bacteriocin ức chế vi khuẩn gây bệnh
• Điều hòa miễn dịch niêm mạc

Các nghiên cứu lâm sàng và phân tích gộp cho thấy probiotics có thể giúp giảm tỷ lệ tái phát BV và hỗ trợ ổn định hệ vi sinh lâu dài.

Ở phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh, probiotics còn được ghi nhận có thể góp phần cải thiện độ ẩm âm đạo và triệu chứng khó chịu liên quan hội chứng niệu dục mãn kinh (GSM).

 Tìm hiểu thêm giải pháp hỗ trợ chăm sóc vùng kín:  Dermolivo – Hỗ trợ giảm ngứa, viêm, khô âm đạo và phục hồi vùng kín an toàn cho phụ nữ

Phụ nữ có thể chủ động chăm sóc hệ vi sinh âm đạo như thế nào

Ngoài điều trị y khoa, các biện pháp hỗ trợ được khuyến nghị gồm:

• Tránh thụt rửa sâu hoặc lạm dụng dung dịch vệ sinh
• Duy trì lối sống cân bằng và dinh dưỡng hợp lý
• Khám phụ khoa định kỳ
• Tham khảo ý kiến bác sĩ khi có triệu chứng bất thường
• Hỗ trợ phục hồi hệ vi sinh khi cần thiết

Chăm sóc hệ vi sinh không chỉ giúp giảm nguy cơ viêm nhiễm mà còn góp phần bảo vệ môi trường sinh sản lâu dài.

Kết luận

Mất cân bằng hệ vi sinh âm đạo là một tình trạng phổ biến có thể ảnh hưởng đến môi trường sinh sản nếu kéo dài hoặc tái phát nhiều lần. Cách tiếp cận hiện đại trong quản lý BV không chỉ tập trung vào điều trị nhiễm khuẩn mà hướng tới phục hồi hệ sinh thái vi sinh khỏe mạnh.

Duy trì ưu thế Lactobacillus thông qua chăm sóc chủ động và các giải pháp hỗ trợ phù hợp có thể giúp phụ nữ bảo vệ khả năng sinh sản, cải thiện chất lượng sống và duy trì sức khỏe phụ khoa bền vững.

Xem thêm về chủ đề hệ vi sinh (microbiome): 

Hệ vi sinh (Microbiome): Hướng tiếp cận hiện đại trong hỗ trợ sinh sản và sinh lý nam nữ 

Hệ vi sinh âm đạo và vai trò của Lactobacillus trong sức khỏe phụ khoa   

Gut–Testis Axis: Mối liên hệ giữa hệ vi sinh ruột và sức khỏe sinh sản nam

Stress oxy hóa và vai trò của probiotic trong sức khỏe sinh lý nam  

Probiotic và chất lượng tinh trùng: bằng chứng khoa học từ microbiome nam học

Tài liệu tham khảo:

1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Bacterial Vaginosis – STI Treatment Guidelines. https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/bv.htm
2. Ravel J, Gajer P, Abdo Z, et al.
   Vaginal microbiome of reproductive-age women. Proceedings of the National Academy of Sciences. 2011;108(Suppl 1):4680–4687. https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1002611107
3. Ma B, Forney LJ, Ravel J. Vaginal microbiome: rethinking health and disease.
   Annual Review of Microbiology. 2012;66:371–389.
   https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-micro-092611-150157
4. Koedooder R, Mackens S, Budding A, et al. Identification and evaluation of the microbiome in IVF outcomes. Human Reproduction. 2019. 
5. van de Wijgert JHHM, Jespers V. The global health impact of vaginal dysbiosis. Research in Microbiology. 2017.
6. O’Hanlon DE, Moench TR, Cone RA. Vaginal pH and lactic acid production by lactobacilli. Frontiers in Microbiology. 2017. https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fmicb.2017.00034/full