Trong những năm gần đây, hệ vi sinh (microbiome) trở thành một chủ đề nghiên cứu quan trọng trong y học hiện đại. Nhờ các công nghệ sinh học phân tử và giải trình tự gen thế hệ mới, các nhà khoa học ngày càng hiểu rõ hơn về vai trò của hệ vi sinh vật trong cơ thể người.
Trước đây, hệ vi sinh chủ yếu được nghiên cứu trong lĩnh vực tiêu hóa. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy hệ vi sinh hiện diện ở nhiều cơ quan khác như da, đường hô hấp, hệ tiết niệu – sinh dục và cơ quan sinh sản.
Trong lĩnh vực sức khỏe sinh sản, microbiome ngày càng được quan tâm như một yếu tố có thể ảnh hưởng đến môi trường sinh lý của cơ quan sinh dục, tình trạng viêm mức thấp, stress oxy hóa và một số quá trình liên quan đến chức năng sinh tinh. Đồng thời, hệ vi sinh cũng có thể liên quan đến các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe sinh lý và chất lượng đời sống tình dục của cả nam và nữ.
Những hiểu biết này đã mở ra một hướng tiếp cận mới trong chăm sóc sức khỏe sinh sản: hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh như một phần của chiến lược chăm sóc toàn diện.
Microbiome – hệ sinh thái vi sinh trong cơ thể người
Microbiome là tập hợp toàn bộ vi sinh vật sống cộng sinh trong cơ thể con người, bao gồm vi khuẩn, virus, nấm và nhiều vi sinh vật khác. Tổng số vi sinh vật này ước tính lên tới hàng nghìn tỷ tế bào, tạo thành một hệ sinh thái sinh học phức tạp.
Hệ vi sinh đóng vai trò quan trọng trong nhiều quá trình sinh học:
- điều hòa hệ miễn dịch
- chuyển hóa dinh dưỡng
- bảo vệ chống lại vi sinh vật gây bệnh
- duy trì hàng rào niêm mạc.
Các nghiên cứu trong hai thập kỷ gần đây cho thấy microbiome có thể liên quan đến nhiều bệnh lý mạn tính, từ rối loạn chuyển hóa đến bệnh viêm mạn tính.
Trong bối cảnh đó, microbiome cũng bắt đầu được nghiên cứu nhiều hơn trong sức khỏe sinh sản và tình dục.
Gánh nặng lâm sàng của vô sinh nam – nữ
Vô sinh hiện được xem là một vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng trên toàn thế giới. Theo World Health Organization (2023), ước tính khoảng 1/6 người trưởng thành (≈17.5%) bị ảnh hưởng bởi vô sinh trong suốt cuộc đời.
Ở cấp độ cặp đôi, các dữ liệu từ European Association of Urology (Guidelines 2023–2024) và American Society for Reproductive Medicine cho thấy:
Yếu tố nam giới đơn thuần: khoảng 20–30%
Yếu tố nam kết hợp nữ: khoảng 20–30%
Như vậy, yếu tố nam giới liên quan đến khoảng 40–50% các trường hợp vô sinh ở các cặp đôi
(Nguồn: EAU Guidelines 2023; ASRM Practice Committee 2020)
Trong số các trường hợp vô sinh nam, khoảng 30% được xếp vào nhóm vô sinh không rõ nguyên nhân (idiopathic male infertility), và trong một số nghiên cứu, tỷ lệ này có thể lên tới 40% tùy theo tiêu chí chẩn đoán.
(Nguồn: EAU Guidelines on Male Infertility 2023; Agarwal A. et al., Nature Reviews Urology, 2015)
Ở cấp độ cặp đôi, khoảng 10–20% các trường hợp vô sinh được phân loại là unexplained infertility, khi các đánh giá lâm sàng tiêu chuẩn không phát hiện bất thường rõ ràng. Trong một số quần thể nghiên cứu hoặc trung tâm hỗ trợ sinh sản, tỷ lệ này có thể lên tới 25–30%.
(Nguồn: ASRM Practice Committee 2020; Ray A. et al., Human Reproduction, 2012)
Những số liệu này cho thấy vẫn còn nhiều cơ chế sinh học chưa được hiểu đầy đủ trong sinh lý sinh sản của con người. Trong bối cảnh đó, các nghiên cứu gần đây đã bắt đầu tập trung vào vai trò tiềm năng của:
- Viêm mức thấp (low-grade inflammation)
- Mất cân bằng hệ vi sinh (microbiome dysbiosis)
như những yếu tố có thể góp phần vào vô sinh chưa rõ nguyên nhân.
(Nguồn: Moreno I. et al., American Journal of Obstetrics & Gynecology, 2016; Koedooder R. et al., Human Reproduction Update, 2019; Franasiak JM & Scott RT., Fertility and Sterility, 2015)
Microbiome vì vậy đang nổi lên như một hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu và hỗ trợ sinh sản hiện đại.
Microbiome và sức khỏe sinh lý nữ
Ở phụ nữ khỏe mạnh, hệ vi sinh âm đạo thường được chi phối bởi các loài Lactobacillus. Những vi khuẩn này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì môi trường sinh lý của âm đạo.
Khi Lactobacillus giảm và hệ vi sinh bị mất cân bằng, pH âm đạo có thể tăng lên, tạo điều kiện cho các vi khuẩn kỵ khí phát triển và dẫn đến Viêm âm đạo do vi khuẩn (BV).
BV có thể gây các triệu chứng như:
- khí hư bất thường
- mùi khó chịu
- kích ứng niêm mạc
- cảm giác nóng rát.
Sau điều trị metronidazole đường uống 7 ngày, khoảng 58% phụ nữ tái phát BV và 69% có lại hệ vi sinh âm đạo bất thường trong vòng 12 tháng, cho thấy điều trị kháng sinh hiện tại khó duy trì trạng thái hệ vi sinh âm đạo ổn định lâu dài (Bradshaw et al., J Infect Dis 2006), không khôi phục được hệ vi sinh ưu thế Lactobacillus ở đa số bệnh nhân.
Môi trường vi sinh âm đạo ổn định không chỉ quan trọng đối với sức khỏe phụ khoa mà còn có thể ảnh hưởng đến chất lượng đời sống tình dục của phụ nữ.
Microbiome và sức khỏe sinh sản nam
Trong những năm gần đây, nhiều nghiên cứu đã đề cập đến khái niệm gut–testis axis (trục ruột – tinh hoàn).
Theo giả thuyết này, hệ vi sinh ruột có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh sản nam thông qua nhiều cơ chế:
- Điều hòa miễn dịch
- Ảnh hưởng đến tình trạng viêm mức thấp
- Tác động đến stress oxy hóa
- Ảnh hưởng đến chuyển hóa hormone.
Một yếu tố quan trọng trong vô sinh nam là stress oxy hóa (ROS – Reactive Oxygen Species).
ROS (Reactive Oxygen Species)
Nam khỏe mạnh: 27,7 RLU/s/10⁶ tinh trùng
Nam vô sinh: 174,4 RLU/s/10⁶ tinh trùng
P = 0,024
➡️ ROS cao hơn rõ rệt ở nhóm vô sinh.
Nhiều nghiên cứu cho thấy ROS tăng có thể được ghi nhận ở 25%–80% nam giới vô sinh.
Bằng chứng khoa học về probiotic trong vô sinh nam
Một số nghiên cứu gần đây đã đánh giá vai trò của probiotic đối với chất lượng tinh dịch.
Một systematic review năm 2024 tổng hợp nhiều thử nghiệm lâm sàng cho thấy bổ sung probiotic có thể liên quan đến:
- cải thiện vận động tinh trùng
- cải thiện hình thái tinh trùng
- giảm DNA fragmentation.
Một thử nghiệm lâm sàng của Valcarce và cộng sự (2017) cũng ghi nhận probiotic có liên quan đến việc tăng vận động tinh trùng và giảm tổn thương DNA tinh trùng.
Trong EAU Guidelines 2025, probiotic được đề cập như một hướng tiếp cận hỗ trợ trong vô sinh nam, tuy nhiên cần thêm các nghiên cứu quy mô lớn để khẳng định hiệu quả lâm sàng.
Khi nào có thể cân nhắc tiếp Microbiome trong điều trị hỗ trợ sinh sản và sinh lý nam – nữ?
Trong thực hành lâm sàng, các chiến lược hỗ trợ microbiome thường được cân nhắc trong những tình huống nhất định.
Ở nữ giới, có thể cân nhắc khi:
- BV tái phát mức nhẹ
- sau điều trị kháng sinh
- môi trường âm đạo pH dao động
- kích ứng niêm mạc nhẹ.
Ở nam giới, các tình huống có thể cân nhắc bao gồm:
- idiopathic OAT nhẹ
- leukocytospermia nhẹ
- ROS hoặc DNA fragmentation tăng nhẹ
- chuẩn bị trước các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản (ART).
Trong các trường hợp này, probiotic thường được xem là chiến lược hỗ trợ, không thay thế các phương pháp điều trị chính.
Tiếp cận đồng bộ nam – nữ trong chăm sóc sinh sản
Các nghiên cứu gần đây cho thấy microbiome có thể được xem như một hệ sinh thái tương tác giữa nam và nữ.
Ở phụ nữ, hệ vi sinh âm đạo có thể ảnh hưởng đến môi trường tiếp nhận tinh trùng. Ở nam giới, hệ vi sinh ruột có thể ảnh hưởng đến môi trường sinh tinh và stress oxy hóa.
Do đó, một số chuyên gia đề xuất cách tiếp cận đồng bộ cả nam và nữ, đặc biệt trong các giai đoạn như:
- chuẩn bị mang thai
- chuẩn bị IVF hoặc IUI
- hỗ trợ môi trường sinh sản.
Bộ đôi sản phẩm bổ sung Probiotic Lactobacillus – giải pháp hỗ trợ chăm sóc sức khỏe sinh sản và sinh lý cho cả nam và nữ
Dựa trên các cơ chế sinh học liên quan đến microbiome, một số sản phẩm hỗ trợ đã được phát triển nhằm tác động vào các yếu tố khác nhau của hệ sinh thái sinh sản.
Dermolivo®
Dermolivo® là chế phẩm dùng tại chỗ trong âm đạo, được phát triển nhằm hỗ trợ duy trì sự cân bằng của hệ vi sinh và tính toàn vẹn của hàng rào niêm mạc âm đạo.
Dermolivo® được cung cấp dưới hai dạng bào chế gồm:
- Ống gel âm đạo, giúp phân bố hoạt chất trực tiếp trên bề mặt niêm mạc
- Viên đặt âm đạo, thuận tiện trong sử dụng và duy trì tác dụng tại chỗ
Các cơ chế chính bao gồm:
Những yếu tố này góp phần hỗ trợ duy trì môi trường âm đạo sinh lý, yếu tố quan trọng đối với sức khỏe phụ khoa và sinh sản.
Probiotics Plus for Men
Probiotics Plus for Men là thực phẩm bảo vệ sức khỏe cho nam giới chứa các lợi khuẩn giúp duy trì và hỗ trợ hệ vi khuẩn có lợi cho đường ruột, hỗ trợ sức khỏe đường tiêu hóa và tăng cường miễn dịch. Nó cũng chứa kẽm, hỗ trợ sức khỏe sinh sản, nồng độ testosterone ở nam giới. Sản phẩm được thiết kế theo mô hình đa trục:
Sự kết hợp này hướng tới mục tiêu hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh, quá trình sinh tinh và sinh lực ở nam giới.
Kết luận
Microbiome đang trở thành một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng trong y học hiện đại, đặc biệt trong sức khỏe sinh sản và sinh lý nam nữ.
Các bằng chứng hiện nay cho thấy hệ vi sinh có thể ảnh hưởng đến:
- Môi trường âm đạo
- Quá trình sinh tinh
- Tình trạng viêm mức thấp
- Stress oxy hóa.
Trong những nhóm bệnh nhân phù hợp, các chiến lược hỗ trợ microbiome có thể được xem xét như một phần của cách tiếp cận chăm sóc sức khỏe sinh sản toàn diện. Tuy nhiên, probiotic và các sản phẩm hỗ trợ vi sinh không thay thế các phương pháp điều trị chính mà đóng vai trò hỗ trợ trong bối cảnh lâm sàng phù hợp.
Tài liệu tham khảo khoa học:
- Agarwal A. et al. Male infertility. The Lancet.
https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)32667-2/fulltext
- Wang R. et al. Idiopathic male infertility review.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11205999/
- ASRM Practice Committee. Evidence-based treatments for couples with unexplained infertility (Guideline 2020).
https://www.asrm.org/practice-guidance/practice-committee-documents/evidence-based-treatments-for-couples-with-unexplained-infertility-a-guideline-2020/
- Ravel J. et al. Vaginal microbiome of reproductive-age women. PNAS.
https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1002611107
- Systematic Review (2024) – Probiotics and reproductive health.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11152433/
- Valcarce D.G. et al. (2017). Antioxidant role and sperm function.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28343402/
- EAU Guidelines (Update 2025). Male infertility.
https://www.europeanurology.com/article/S0302-2838(25)00148-4/fulltext
- Frontiers in Reproductive Health (2023). Microbiome and reproductive health.
https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frph.2023.1100029/full
Dược sĩ: Nguyễn Thúy Hạnh
✓ Đã kiểm duyệt
DS. CKI Nguyễn Thúy Hạnh – DS Phụ trách Chuyên môn Cty CP Dược phẩm và Tbyt MB
Nguyên Trưởng khoa Dược – Nguyên phó Giám Đốc Bv Đa khoa tỉnh Nam Định
Kiêm giảng viên trường Đại học Đại Nam.
